ελευθεριότητα μήπως;

(post τρελή πυξίδα)

Το σκίτσο από εδώ

(Ακολουθούν μικροspoilers)

Μετά από 2 χρόνια περιφοράς από χέρι σε χέρι (άραγε πόσα διαφορετικά DNA είναι κρυμμένα στις σελίδες του) έφτασε και στο δικό μου το Ελευθερία του Τζόναθαν Φράνζεν. Φορτωμένο με τα διθυραμβικά σχόλια όλων των προηγούμενων. Όπως ήταν αναμενόμενο για ένα φύσει αρνητικό άτομο σαν και μένα, παρέβλεψα όλες τις αρετές του (την εναλλαγή στον τρόπο διήγησης, την ενδιαφέρουσα ροή του δράματος, το οικολογικό και ηθικό υπόβαθρο, τη χρονική εξέλιξη των χαρακτήρων, την αγωνιώδη αναζήτηση πυξίδας) και έπεισα τον εαυτό μου να ΜΗΝ του αρέσει. Και στήριξα εκ των υστέρων την ετυμηγορία μου στα εξής τρία σημεία:

– Όλα τα πρόσωπα του δράματος είναι εξαιρετικά ταλαντούχα σε κάποιον τομέα. Δεν έχει σημασία αν ο τομέας αυτός είναι ευγενικός ή ανήθικος, πνευματικός ή σωματικός, κοινωνικά αδιάφορος ή άκρα επηρεαστικός. Σημασία έχει ότι κάθε πρωταγωνιστής μπορεί (σχεδόν) πάντα να βρει καταφύγιο από τα όποια του προβλήματα στο προσωπικό του αγκυροβόλιο, το χτισμένο από την ανάμνηση ή την προσδοκία ότι αυτός ο εαυτός είναι ικανός για σπουδαία επιτεύγματα.

– Υπάρχουν αρκετά (και όχι μόνο ερωτικά) τρίγωνα εκεί μέσα. Υπάρχει ακόμα και το παράδοξο να υπάρχουν 2 διαφορετικά τρίγωνα με την ίδια τριάδα ανθρώπων! Αυτό -στα μάτια μου- προκαλεί μια ενοχλητική ασυνέπεια, μια διγλωσσία που προκαλείται από τις εκ περιτροπής εναλλαγές στο ποια είναι η ισχυρότερη πλευρά του τριγώνου. Μου φάνηκε κάπως εύκολο, κάπως μη φυσιολογικό. Ίσως αν το ξαναδιάβαζα (πιο προσεκτικά) να διέκρινα ότι κάθε προσωπική αντίφαση δικαιολογείται πλήρως στο γενικότερο πλαίσιο που σχηματίζεται από κάποια αναλλοίωτα προσωπικά χαρακτηριστικά. Ίσως.

– Οι διάλογοι είναι αστραπιαίοι στην εναλλαγή τους, όλοι ξέρουν τι να πουν και πώς για να πείσουν, να πληγώσουν, να καθησυχάσουν, να επιβληθούν. Κι αυτό γίνεται με όλους τους ομιλητές και σε όλες τις ηλικίες. Που σημαίνει ότι ή οι Αμερικανοί είναι πολύ σπιρτόζοι ή ο Φράνζεν έχει δει πολύ Παπακαλιάτη.

-Ε, μην τελειώνεις έτσι αρνητικά. Πες και κάτι άλλο. ΟΚ. Το μυθιστόρημα χωρίζεται κάθετα στα δύο από τη σκηνή της υπνοβασίας. Τα όσα διαδραματίζονται εκεί από τη μια είναι το αποτέλεσμα χρόνιων καταπιεσμένων επιθυμιών, από την άλλη είναι η αιτία για ένα νέο μοίρασμα της συναισθηματικής και της αλληλεπιδραστικής τράπουλας για την επόμενη δεκαετία. Η απορία μου καθώς διάβαζα την -πολυαναμενόμενη- σκηνή ήταν «εντάξει, αλλά γιατί υπνοβασία; Θα μπορούσε η ίδια σκηνή να δοθεί με μύριους άλλους, συνειδητούς τρόπους». Μου φάνηκε κάπως περίεργο, θα ΄λεγα και πάλι εύκολο, αν ήμουν αρκετά ανόητος για να χαρακτηρίσω έτσι αβασάνιστα την καθοριστικότερη σκηνή ενός τόσο καλά δουλεμένου έργου. Οπότε το ερώτημα παραμένει: «προς τι η υπνοβασία;»

Ίσως γιατί η κάθε υπνοβασία έχει την εξής ιδιαιτερότητα: το υποκείμενο δρα χωρίς συνείδηση των όσων πράττει. Δηλαδή, σε μια υπνοβασία υπάρχει φυσικός αυτουργός, αλλά δεν υπάρχει κανένας ηθικός. Είναι αυτό ίσως κάποιο γενικευμένο μήνυμα του συγγραφέα για όλο το μυθιστόρημα αλλά και για τη σύγχρονη εποχή; Δράση που αδιαφορεί για την ηθική της δικαίωση; Ατάραχη ελευθεριότητα; Παρεξηγημένη ελευθερία; Ελευθερία. Νομίζω πρέπει να περάσει πάνω από το μισό του έργου για να αρχίσει να χρησιμοποιεί τη λέξη ο συγγραφέας. Μια ελευθερία που όταν είναι άφρακτη και ανέξοδη γίνεται δύσκολα διαχειρίσιμη και καταλήγει ασυδοσία. Κρύβουμε τον εαυτό μας πίσω από παραπλανητικές μάσκες και ανώνυμα προφίλ, πίσω από εξουθενωτικές τάχα μου σκηνές αντιμαχόμενων συναισθημάτων, πίσω από ακραίες αντιδιαστολές του πρέπει με το θέλω και του θέλω με το έχω, ώστε μέσα σ’ ένα καθεστώς ατιμωρησίας που μόνοι μας δημιουργούμε για τον εαυτό μας να μπορούμε να κωλυσιεργούμε, να αργοπορούμε, να συμβιβαζόμαστε, να καταγγέλλουμε και να αμαρτάνουμε χωρίς ποτέ να συναντάμε τις συνέπειες των πράξεών μας; Δεν ξέρω, δεν είμαι και ο καταλληλότερος για να δογματίσει, άλλωστε,

και το blog τούτο ανώνυμο είναι.

Advertisements

4 thoughts on “ελευθεριότητα μήπως;

  1. mathepeze

    Αν και κάτι τέτοια τ’ αποφεύγω – όπως (θα έπρεπε να) αποφεύγουν οι σαραντάρες+ να ρίχνουν αλάτι στη σαλάτα με κοντομάνικο – να το διαβάσω ή όχι;

Υποβολή σχολίου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s